Conceptueel denken: wat is het en hoe herken je het?
Zijn conceptuele denkers lui en slordig, of juist geniaal? Soms wordt gedacht dat iemand lui, slordig of dom is, terwijl er iets heel anders speelt: die persoon denkt conceptueel, en is daardoor vaak extra creatief.
In dit artikel
Lineair vs. conceptueel
De meeste mensen zijn lineaire denkers: ze werken stap voor stap, en dat is de norm in ons schoolsysteem en de maatschappij. Conceptueel denken werkt vanuit het geheel en in beelden, en wordt ook wel beelddenken genoemd. Het wordt vaak herkend bij mensen met een label als AD(H)D, dyscalculie, dyslexie, hoogbegaafdheid en autisme, al is niet iedereen met zo'n label een conceptueel denker.
Conceptueel denkers zijn goed in het leggen van verbanden, creatief denken, nieuwe dingen verzinnen en oplossingen bedenken. Ze denken van groot naar klein: eerst een oplossing voor een probleem, daarna pas de details. Doordat lineaire en conceptuele denkers hun eigen logica volgen, begrijpen ze elkaar soms niet, en worden conceptuele denkers nogal eens onterecht aangezien voor dom, slordig of lui.
“Conceptueel denken is geen stoornis. Het is een eigenschap die gewoon minder vaak voorkomt, net zoals linkshandigen en roodharigen.”
Sterke en zwakke punten
- Veel creativiteit
- Goed analytisch vermogen
- Meerdere taken tegelijk
- Sterk beeldend vermogen
- Zien oorzaak en gevolg
- Sluiten niet altijd aan op het hier-en-nu (denken vooruit)
- Moeite met het structureren van hun verhaal
- Vinden gedetailleerd lezen lastig
Conceptueel denken herkennen
Herken je jezelf hierin, of iemand in je omgeving? Onderstaande lijsten helpen.
Herkennen in je loopbaan
- een opeenstapeling van cursussen en/of opleidingen;
- lagere scores dan verwacht, terwijl je de stof makkelijk vond;
- ingehaald worden door collega's die hun ideeën beter presenteren;
- promoties mislopen terwijl je weet dat je het in je hebt;
- te horen krijgen dat je slordig, lui of dom bent, en het zelf gaan geloven;
- het gevoel dat je harder moet werken, terwijl je weet dat er iets anders speelt.
Kenmerken van conceptueel denken
- een groot voorstellingsvermogen;
- houden van complexe zaken;
- al met de volgende stap bezig zijn terwijl anderen het probleem nog onderzoeken;
- leren door te ervaren;
- willen weten waarom dingen zijn zoals ze zijn;
- concentratieproblemen en faalangst;
- steeds nieuwe vragen; een sterk rechtvaardigheidsgevoel.
Handig op de werkvloer, 5 skills
Juist nu we creatiever moeten worden, zijn de skills van conceptuele denkers waardevol, en essentieel voor leiderschap, waar je “the bigger picture” moet vasthouden:
- Analytisch, evalueren of doelstellingen worden gehaald en zien hoe afdelingen samenwerken.
- Communicatie, oplossingen die ze zelf zien effectief delen op alle niveaus, en goed luisteren naar behoeften.
- Creatief denken, problemen abstraheren en buiten de kaders oplossen.
- Oplossingsgericht, snel analyseren, het probleem identificeren en beslissen.
- Leiderschap, anderen overtuigen en inspireren om een visie te volgen.
Het conceptueel model
Een conceptueel model is een visuele weergave van hoe jij de wereld achter een vraagstuk ziet, een hulpmiddel om complexe situaties begrijpelijk te maken. Geen dik rapport, maar een schema (pijlen, blokken, cirkels) dat toont: dit zijn de belangrijkste elementen, en zó hangen ze samen. Het helpt je structuur aan te brengen, patronen te ontdekken, samenhang te tonen en anderen mee te nemen in je denken.
Een conceptueel model is geen absolute waarheid, maar een manier om je veronderstellingen op tafel te leggen en erover in gesprek te gaan, juist in het delen en toetsen zit de kracht.
Veelgestelde vragen
Wat is conceptueel denken?
Een denkwijze die vanuit het geheel en in beelden werkt (ook wel beelddenken genoemd). Conceptuele denkers leggen makkelijk verbanden, denken creatief en van groot naar klein: eerst de oplossing, dan de details.
Is conceptueel denken een stoornis?
Nee, het is een eigenschap die minder vaak voorkomt, net als linkshandigheid. Het wordt vaak herkend bij labels als AD(H)D, dyslexie, hoogbegaafdheid of autisme, maar niet iedereen met zo'n label denkt conceptueel.
Wat is een conceptueel model?
Een visuele weergave van hoe jij de wereld achter een vraagstuk ziet: een schema met de belangrijkste elementen en hun samenhang. Een startpunt om je veronderstellingen te toetsen, geen eindpunt.
Een conceptuele denker in een team dat op details stuurt.
Dat schuurt. Niet omdat iemand het fout doet, maar omdat niemand hetzelfde beeld heeft van waar het om gaat. Dat beeld maken we zichtbaar.
Zie in 2 minuten hoe jij de samenwerking ervaart → De samenwerkingsscan: anoniem en vrijblijvend. Liever even sparren? Plan een kennismaking.Verder lezen
10 tips om creatiever te denken.
Een methode in dienst van anders kijken.
Hoe organisaties zichzelf tegenhouden.
Als niet de methode maar de samenwerking stroef loopt.